Dželaludin Rumi
Dejan Spasojević
Rođen je 1207 godine u gradu Balhu u pokrajini Horasan, odakle mu i preci vode poreklo. Potiče iz ugledne porodice. Njegov otac Bahaudin Velad, je bio veliki učenjak. Posedovao je govornički dar, propovedao je u džamiji i među stanovnicima Balha je bio omiljen i veliko poštovanje uživao.
 |
Dželaludin Rumi |
Bahaudin sa porodicom napušta Balh 1213 godine, bežeći od najezde Mongola i polazeći na hadž u Meku. U gradu Nišaburu sreću velikog i čuvenog mistika Attara, koji, videvši Bahaudina i Dželaludina, uzvikuje: „Gle čuda! Dolazi nam reka koja vodi moćni okean!“. Tom prilikom je čuveni sufija poklonio malom Dželaludinu svoju knjigu Esrarname (Knjiga tajni).
Kraj njihovog puta je grad Konja u Turskoj, gde je Rumi proveo čitav svoj život. Rumijev otac umire u Konji 1231 godine, i Rumi, na zahtev očevih učenik i sledbenika, ili na osnovu očevog amaneta, nasleđuje svog oca i počinje sa podučavanjem i propovedanjem. Kasnije odlazi u Siriju radi usavršavanja i provodi sedam godina u Damasku i Halepu, nakon čega se vraća u Konju i počinje da živi asketskim načinom života. Imao je puno prijatelja hrišćana, a odlazio je i u crkvu i druga hrišćanska svetilišta. U njegovim delima se može pronaći puno metafora i priča koje vode poreklo iz Jevanđelja i hrišćanskog predanja.
Rumi je predavao teološke nauke oko pet godina i za to vreme imao oko 400 učenika. Njegov život se menja iz temelja kad upozna starog čudesnog mistika Šamse Tabrizija, o kome Rumi ovako govori: „Ej Šamse! Ti poznaješ ljubav a ne razum!“ Pod njegovim uticajem Rumi piše Divane Šamse Tabrizi.
Rumi se od naučnika preobražava u mistika, pesnika ljubavi i zanosa. Šams nestaje, a Rumi, koji je Boga uvek personifikovao u liku neke savršene osobe, tu osobu pronalazi u ličnosti Salahudina Zarkuba, jednostavnog, nepismenog čoveka čiste duše, koji ga inspiriše da napiše oko 70 gazala. Posle Zarkubove smrti Rumi se opet nalazi u potrazi za božanskim čovekom, koga pronalazi u ličnosti Hasamudina Ćalabija, njegovog učenika, koji ga je inspirisao da napiše remek delo, Masnavie Manavi, tj, Duhovnu Mesneviju, koja spada u najveća mistička dela i najviše uzlete ljudske misli.
Mesnevija ima 25 hiljada distiha podeljenih u 6 knjiga. Prepuna je moralnih, filosofskih, mističkih i istorijskih crtica. Rumi je svojim učenicima i sledbenicima koji su slušali njegova predavanja, najuzvišenije misli i razmišljanja izlagao u formi priča, punih metafora i simbola. On kaže: „Za mene je priča posuda, a smisao priče je sadržaj posude.“
Rumi umire u Konji 17. Decembra 1273 godine, i te noći, poznate kao Šabe Arus (Noć venčanja), i dan danas dolazi reka njegovih poštovalaca iz celoga sveta u njegovo turbe. Njegovoj sahrani su prisustvovali svi stanovnici grada, od najbezznačajnijih do najuglednijih, bilo da su Muslimani, Hrišćani ili jevreji. Rumi je ostavio amanet da mu na sahrani svira muzika.
Bibliografija:
1. Al-Rumi, Jalal al-Din – Divan-i Šems, (preveo Muamer Kodrić), Studios, Sarajevo 2005.
2. Rumi, Dželaludin – Četverac (prevela Slavko Ježić), u: Letopis Matice srpske 133, 379, 5; Novi Sad 1957.
3. Rumi, Galalludin – Mesnevija I (preveo Fejzulah Hadžibajrić), Ljiljan, Sarajevo 2003.
4. Rumi, Galalludin – Mesnevija II (preveo Fejzulah Hadžibajrić), Ljiljan, Sarajevo 2002.
5. Rumi, Galalludin – Mesnevija III (preveo Velid Imamović), Buybook, Sarajevo 2004.
6. Rumi, Galalludin – Mesnevija IV (preveo Velid Imamović), Buybook, Sarajevo 2005.
7. Rumi, Galalludin – Mesnevija V (preveo Velid Imamović), Buybook, Sarajevo 2005.
8. Rumi, Dželaludin – Plače flauta (prevela Ljiljana Bibović), u: Polja 316/317; Novi Sad 1985.
